Minder capaciteit, meer zaken: de witwasroute tegen zorgfraude – en wat dat betekent voor verdachte zorgbedrijven.

22 april 2026

Zorgfraude – het onrechtmatig onttrekken van zorggelden via bijvoorbeeld onterechte of opgevoerde declaraties, “spookzorg” (zorg die niet is geleverd), upcoding of misbruik van persoonsgebonden budgetten – tast de zorgbegroting aan. Exacte cijfers zijn lastig vast te stellen, maar het OM schat dat er jaarlijks circa 10 miljard euro aan zorggeld verdwijnt door fraude. Dit komt neer op circa 10 procent van het totale Nederlandse zorgbudget. Tegen die achtergrond is voor 2027 het doel gesteld om het verlies door zorgfraude met minstens één procent (dus 100 miljoen euro) terug te dringen. Het stellen van dit doel zou enigszins tegenwicht moeten bieden aan de bezuinigingen op de zorg en zou voorts als graadmeter kunnen dienen voor het verloop van de fraudebestrijding.

Ondertussen is het OM al enige tijd aan het kijken hoe het fraude in de zorgsector zo efficiënt mogelijk zou kunnen aanpakken; door een efficiëntere aanpak kunnen meer zaken worden gedraaid met, naar het OM hoopt, een grotere inperking van de schade aan de Nederlandse schatkist tot gevolg.

In de opsporingspraktijk stond tot voor kort de verifieerbaarheid van declaraties centraal. De focus lag dan ook op het onderzoeken van de bedrijfsadministratie en het horen van betrokkenen; wat is gefactureerd aan zorg en wat heeft daar tegenover gestaan? Om dit laatste te onderzoeken moeten onder andere de zorgverleners en de zorgbehoevenden worden gehoord door de opsporingsinstantie. Dit vergt veel opsporingscapaciteit. Mocht er dan vervolgens een strafzaak van komen dan zou vanzelfsprekend ook de verdediging die zorgverleners en zorgbehoevenden willen horen. Al met al zorgt dat voor langlopende, omvangrijke en complexe strafzaken.

Witwassen zonder gronddelict

Daarom heeft het OM het over een andere boeg gegooid: De insteek is niet langer een onderzoek naar valsheid in geschrifte én oplichting én witwassen, maar slechts witwassen (zonder gronddelict). Door enkel de focus te leggen op het witwassen kunnen arbeidsintensieve zorgfraude-onderzoeken met minder recherchecapaciteit worden gedraaid. Een proefballonnetje is opgelaten in 2024 bij de rechtbank Oost-Brabant en sinds het OM hiermee succes boekte, wordt deze aanpak vaker ingezet. Bijvoorbeeld Rechtbank Amsterdam 5 november 2024 en Rechtbank Rotterdam 25 augustus 2025.

Deze aanpak behelst dat het OM een financiële analyse maakt en met objectieve feiten of typologieën een witwasvermoeden neerzet. Dit kan zijn een berekening die aantoont dat het gedeclareerde aantal zorguren de beschikbare zorgcapaciteit van het zorgbedrijf overstijgt. Maar ook als de rekening van een zorgbedrijf opvallend veel uitgaven aan vastgoed, luxe of contant geld vertoont – terwijl het zwaartepunt normaal bij personeelskosten ligt – kan dat, gecombineerd met andere witwastypologieën, een witwasvermoeden rechtvaardigen.

Indien sprake van een witwasvermoeden, mag van het zorgbedrijf worden verlangd dat zij een verklaring geeft over de herkomst van dat geld. Die verklaring moet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn en als die verklaring aan die vereisten voldoet, dan ligt de bal weer bij de justitiële autoriteiten om te onderzoeken of die verklaring klopt. Als hieruit naar voren komt dat een legale herkomst kan worden uitgesloten, dan geldt: dit geld is afkomstig uit misdrijf – een andere plausibele verklaring is er niet.

Uitgaande van de veronderstelling dat deze aanpak standhoudt bij hogere rechters – het hof en de Hoge Raad hebben zich hier nog niet over uitgesproken – moeten verdachte zorgbedrijven zich realiseren hoe cruciaal het is een geloofwaardige, verifieerbare verklaring te geven voor de herkomst van de volgens het OM onverklaarbare gelden. Wordt eerst een ongeloofwaardige verklaring afgelegd en die later herzien, dan kan die inconsistentie tegen u worden gebruikt. Het advies aan verdachte zorgbedrijven is om zo vroeg mogelijk gespecialiseerde strafrechtelijke rechtsbijstand in te schakelen – bij voorkeur met ervaring in zorgfraude- en witwaszaken – zodat uw positie vanaf het begin zorgvuldig wordt bewaakt.