Gebruik heimelijke opnames bij een ontslag wegens wangedrag van een militair, mag dat wel?

15 januari 2026

Door: Joëlle Versluis

Het zero tolerance beleid in het kader van drugsgebruik bij Defensie wordt strikt gehanteerd. De militair die zich op wat voor manier dan ook inlaat met drugs wordt voor oneervol ontslag voorgedragen, behoudens een enkele uitzondering in geval van softdrugsgebruik. Maar wat gebeurt er wanneer Defensie op de hoogte is geraakt van harddrugsgebruik op de kazerne door middel van een heimelijk geplaatste camera in een kamer op de kazerne? Kan de militair ook dan oneervol worden ontslagen? De voorzieningenrechter Rechtbank Den Haag liet zich hier afgelopen zomer over uit.

Wat was er aan de hand?

Op basis van verkregen camerabeelden is komen vast te staan dat de betreffende militair in de huiskamer op de kazerne vanaf een sleutel poeder heeft opgesnoven. Gebleken is dat een collega militair een camera heeft geplaatst en deze camerabeelden uit eigen beweging heeft verstrekt aan het bevoegd gezag. Op basis van deze beelden is het bevoegd gezag overgegaan tot ontslag.

De militair in kwestie heeft zich allereerst op het standpunt gesteld dat de camerabeelden kwalificeren als onrechtmatig verkregen bewijs en dat dit tot bewijsuitsluiting moet leiden. Daarbij is er sprake van een situatie die zich heeft afgespeeld in een niet-openbare, besloten ruimte binnen de kazerne. Het gebruik van de beelden druist om die reden in tegen zijn recht op privacy, aldus de militair. Voorts betwist de militair zich schuldig te hebben gemaakt aan het gebruik van harddrugs. Het middel dat zichtbaar werd opgesnoven op de camerabeelden zou namelijk het middel Extra Joss zijn geweest, een middel dat niet onder de Opiumwet valt.

Onrechtmatig verkregen bewijs

In het ambtenarenrecht geldt een ruimere maatstaf voor de toelating van bewijsmateriaal dan in het strafrecht. Onrechtmatig verkregen bewijs wordt namelijk in het ambtenarenrecht, net als in het civiele recht, niet zonder meer uitgesloten. Volgens vaste rechtspraak is het gebruik van onrechtmatig verkregen bewijs alleen dan niet toegestaan als het is verkregen op een wijze die zozeer indruist tegen wat van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht, dat gebruik ervan onder alle omstandigheden ontoelaatbaar is. In dit geval was de voorzieningenrechter van oordeel dat hiervan geen sprake was. De voorzieningenrechter oordeelt namelijk niet het niet aannemelijk is dat het bevoegd gezag enige bemoeienis heeft gehad met het plaatsen van de camera door een collega militair of daarvan op de hoogte was. Ook acht de voorzieningenrechter het niet aannemelijk dat het bevoegd gezag zelf de informatie heeft vergaard. Als er dan al sprake is van een inbreuk op het recht op privéleven van de militair doordat de camerabeelden zijn gemaakt in de gemeenschappelijke ruimte op de kazerne, kan deze inbreuk niet aan het bevoegd gezag worden toegerekend. Omdat de collega militair de camerabeelden uit eigen beweging heeft verstrekt mocht het bevoegd gezag naar aanleiding hiervan een onderzoek instellen en de camerabeelden gebruiken. Het belang van het onderzoek naar het handelen in strijd met het zero tolerance beleid weegt in dat geval zwaarder dan het belang van de betrokken militair bij bescherming van zijn privacy, aldus de voorzieningenrechter.

Drugsgebruik

Het standpunt van de betrokken (gewezen) militair dat hij geen harddrugs heeft gebruikt maar het middel Extra Joss, wordt eveneens door de voorzieningenrechter van tafel geveegd. De betrokkene heeft hierover inconsistent verklaard en op grond van de uiterlijke verschijningsvorm mocht het bevoegd gezag ervan uitgaan dat er sprake was van het gebruik van harddrugs. Ook aan de ruim een week later afgenomen negatieve drugstest wordt door de voorzieningenrechter geen of slechts beperkte waarde gehecht.

Al met al komt de voorzieningenrechter tot de conclusie dat op basis van beschikbare, deugdelijk vastgestelde gegevens de overtuiging is verkregen dat de militair de verweten gedraging (het gebruik van harddrugs) heeft begaan. De voorzieningenrechter meent dan ook dat het bevoegd gezag terecht is overgegaan tot ontslag wegens wangedrag.

Conclusie

Al met al mag een overheidsinstantie zoals Defensie onrechtmatig verkregen bewijs ten grondslag leggen aan een door haar te starten onderzoek of te nemen rechtspositionele maatregel, mits dit niet indruist tegen wat van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht. De voorzieningenrechter heeft in deze zaak bijzondere waarde gehecht aan het ontbreken van enige betrokkenheid van het bevoegd gezag bij de plaatsing van de camera of het vergaren van informatie hierover.

Heeft u behoefte aan nadere bijstand en/of advies over onrechtmatig verkregen bewijs in het (militair) ambtenarenrecht of over het zero tolerance beleid, neemt u dan vooral contact op met Joëlle Versluis of één van onze andere advocaten ambtenarenrecht.